در نشست تخصصی اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق بر شکل‌گیری زیست‌بوم ملی، تقویت پیوند میان پژوهش و سیاست‌گذاری، توسعه بازارهای صادراتی و تدوین نقشه راه جامع این حوزه تأکید شد.
به گزارش روابط عمومی پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی،دومین نشست میز تخصصی اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، امروز سه‌شنبه ۲۸ مهرماه، با حضور جمعی از مدیران، استادان دانشگاه، پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه فرهنگ و صنایع خلاق، در پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی برگزار شد.
در این نشست موضوعات مرتبط با ظرفیت‌های اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق، چالش‌های موجود در مسیر توسعه این حوزه و الزامات سیاست‌گذاری و اجرایی آن مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در این نشست، دکتر محمد حسین ایمانی‌خوشخو، رئیس پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و دکتر حسن میرزایی رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، برضرورت ایجاد زیرساخت‌های لازم برای توسعه صنایع فرهنگی و خلاق، ارتباط مؤثر میان نهادهای علمی و اجرایی و عبور از نگاه صرفاً حمایتی به فرهنگ تأکید کردند.
فرهنگ باید به‌عنوان یک بخش مولد اقتصادی دیده شود
دکتر ایمانی‌خوشخو در این نشست با اشاره به تجربه شکل‌گیری و فعالیت پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی، گفت: ایجاد چنین مجموعه‌ای از ابتدا با چالش‌های مختلفی همراه بود، اما پس از طی مراحل قانونی و فراهم شدن زیرساخت‌ها، زمینه برای جذب ایده‌ها، شرکت‌ها و فعالان حوزه صنایع فرهنگی و خلاق فراهم شد.
وی افزود: در سال‌های فعالیت پارک، مجموعه‌ای از شرکت‌ها و فعالان در حوزه‌هایی همچون نشر، سینما، صنایع‌دستی، بسته‌بندی، زیورآلات، پوشاک، گردشگری و سایر حوزه‌های مرتبط با صنایع فرهنگی و خلاق در این مجموعه فعالیت کرده‌اند.
رئیس پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی با تأکید بر اهمیت همکاری میان دستگاه‌های مختلف اظهار کرد: توسعه اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق موضوعی فرابخشی است و نمی‌توان انتظار داشت یک دستگاه به‌تنهایی همه ابعاد آن را مدیریت کند؛ بنابراین همکاری و هم‌افزایی میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و سایر نهادهای مرتبط ضروری است.
وی همچنین به موضوع ایجاد «شهر جهانی صنایع فرهنگی» اشاره کرد و گفت: این طرح می‌تواند به بستری برای نمایش ظرفیت‌های صنایع فرهنگی و خلاق کشور، معرفی محصولات و توانمندی‌های فعالان این حوزه، توسعه صادرات و همچنین تقویت گردشگری فرهنگی تبدیل شود.
ایمانی‌خوشخو افزود: برای عملیاتی شدن چنین طرح‌هایی، صرف تصویب و تعیین عنوان کافی نیست و باید تقسیم کار مشخص، سازوکار اجرایی و مشارکت دستگاه‌های ذی‌ربط تعریف شود.
وی با اشاره به استقبال برخی استان‌ها از توسعه زیرساخت‌های صنایع فرهنگی و خلاق ادامه داد: ظرفیت‌های قابل توجهی در استان‌های مختلف کشور وجود دارد و می‌توان با شناسایی مزیت‌های منطقه‌ای، زمینه شکل‌گیری قطب‌های تخصصی صنایع فرهنگی و خلاق را فراهم کرد.
رئیس پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی تأکید کرد: یکی از ضرورت‌های اساسی این است که فرهنگ را تنها به‌عنوان حوزه‌ای مصرف‌کننده منابع و متکی به حمایت‌های دولتی نبینیم، بلکه آن را به‌عنوان یک بخش مولد اقتصادی مورد توجه قرار دهیم.
وی تصریح کرد: صنایع فرهنگی و خلاق در حوزه‌هایی مانند انیمیشن، فناوری‌های نرم، محتوای دیجیتال و دیگر عرصه‌ها ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای بین‌المللی دارند و در صورت فراهم شدن زیرساخت‌ها و سیاست‌های مناسب، می‌توانند در توسعه صادرات فرهنگی کشور نقش‌آفرین باشند.
ایمانی‌خوشخو در پایان بر ضرورت نگاه بلندمدت در سیاست‌گذاری فرهنگی تأکید کرد و گفت: توسعه اقتصاد فرهنگ نیازمند برنامه‌ای مستمر و بلندمدت است و نباید سیاست‌ها و برنامه‌ها صرفاً براساس اقدامات مقطعی و پروژه‌های کوتاه‌مدت شکل بگیرند.
پژوهشگاه باید حلقه اتصال پژوهش، دانشگاه و سیاست‌گذاری باشد
در ادامه این نشست، دکتر میرزایی با تأکید بر ضرورت تقویت نقش پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در حوزه اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق، گفت: پژوهشگاه می‌تواند به‌عنوان یک حلقه اتصال میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، دستگاه‌های اجرایی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایفای نقش کند.
وی افزود: یکی از نیازهای جدی در حوزه فرهنگ، تبدیل مسائل و مشکلات موجود در میدان عمل به مسائل سیاستی و پژوهشی است تا پژوهش‌ها بتوانند در نهایت به تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری کمک کنند.
میرزایی با اشاره به تجربه برخی نهادهای علمی و تخصصی در کشور اظهار کرد: زمانی که یک مجموعه مأموریت مشخصی را دنبال می‌کند، باید شرایط و زیست‌بوم لازم برای تحقق آن مأموریت نیز حفظ شود. نمی‌توان یک تجربه موفق را از محیطی که عوامل موفقیت آن در آن شکل گرفته جدا کرد و انتظار داشت همان نتایج در محیطی دیگر تکرار شود.
وی تأکید کرد: اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق به یک راهبرد جامع نیاز دارد و نمی‌توان این حوزه را صرفاً از منظر یک دستگاه یا یک بخش خاص مورد بررسی قرار داد.
دکتر میرزایی درباره طرح «شهر جهانی صنایع فرهنگی» نیز گفت: این طرح ظرفیت‌های قابل توجهی دارد، اما برای اجرایی شدن آن باید نقش و مسئولیت دستگاه‌های مختلف به‌صورت روشن مشخص شود. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت راه و شهرسازی، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، معاونت علمی و فناوری و سایر دستگاه‌های مرتبط، هرکدام بخشی از این موضوع را برعهده دارند و بدون تقسیم کار مشخص، اجرای طرح با دشواری مواجه خواهد شد.
وی افزود: لازم است پیشنهادهای موجود در این زمینه از نظر اجرایی، نهادی و سیاستی مورد بازنگری قرار گیرد تا بتوان از یک ایده کلی به یک برنامه عملیاتی رسید.
میرزایی همچنین بر ضرورت توجه به مسئولیت اجتماعی در حوزه فرهنگ و هنر تأکید کرد و گفت: ظرفیت‌های مسئولیت اجتماعی می‌تواند در حمایت از فعالیت‌های فرهنگی و هنری و ایجاد پیوند میان بخش خصوصی و حوزه فرهنگ مورد استفاده قرار گیرد.
وی تصریح کرد: پژوهشگاه باید بتواند در حوزه سیاست‌گذاری، نقش تصمیم‌یار و تولیدکننده تحلیل‌های علمی و منصفانه را ایفا کند و فعالیت آن صرفاً به تولید گزارش‌های پژوهشی محدود نشود.
ضرورت ایجاد نظام داده و شناخت دقیق بازار
در بخش دیگری از این نشست، حاضران با اشاره به نبود آمار و اطلاعات منسجم درباره اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق، بر ضرورت ایجاد نظام جامع داده در این حوزه تأکید کردند.
بر اساس دیدگاه‌های مطرح‌شده، نبود داده‌های قابل اتکا درباره اندازه بازار، میزان اشتغال، سرمایه‌گذاری، صادرات، ارزش افزوده و سهم صنایع خلاق در اقتصاد کشور، یکی از موانع مهم در مسیر سیاست‌گذاری مؤثر است.
همچنین بر ضرورت شناخت دقیق میدان فعالیت صنایع فرهنگی و خلاق تأکید شد؛ به این معنا که پیش از تدوین سیاست‌های جدید، باید ظرفیت‌ها، بازیگران، مسائل، موانع و مناسبات واقعی این حوزه شناسایی شود.
همچنین بر ضرورت تقویت ادبیات نظری و پژوهشی اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق، ایجاد پیوند مؤثر میان دانشگاه و بخش اجرایی، و تبدیل مسائل فعالان این حوزه به مسائل مشخص سیاستی و تقنینی تأکید شد.
ضرورت حرکت از پروژه‌های پراکنده به سمت راهبرد ملی
یکی دیگر از محورهای مهم نشست، ضرورت عبور از رویکردهای جزیره‌ای و حرکت به سمت یک راهبرد ملی برای اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق بود.
حاضران تأکید کردند که صنایع فرهنگی و خلاق حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است و بخش‌هایی همچون هنر، رسانه، فناوری اطلاعات، سینما، بازی‌های رایانه‌ای، گردشگری، صنایع‌دستی، نشر، طراحی و سایر حوزه‌های خلاق به یکدیگر وابسته‌اند.
از این رو، سیاست‌گذاری در این حوزه باید آثار مستقیم و غیرمستقیم صنایع خلاق بر رشد اقتصادی، اشتغال، سرمایه‌گذاری، صادرات، توسعه سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی را مورد توجه قرار دهد.
همچنین پیشنهادهایی درباره استفاده از ظرفیت نمایندگی‌های فرهنگی و رایزنان فرهنگی ایران در خارج از کشور برای شناسایی بازارهای هدف، معرفی محصولات فرهنگی و تسهیل صادرات فرهنگی مطرح شد.
تأکید بر تقویت میز تخصصی اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق
در بخش دیگری از نشست، بر ضرورت تقویت «میز تخصصی اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق» تأکید شد تا این میز بتواند به بستری برای گفت‌وگوی مستمر میان دولت، بخش خصوصی، دانشگاه، پژوهشگران و فعالان فرهنگی تبدیل شود.
بر اساس مباحث مطرح‌شده، این ساختار می‌تواند ضمن شناسایی مسائل واقعی حوزه صنایع فرهنگی و خلاق، زمینه را برای تدوین پیشنهادهای سیاستی، ارائه راهکارهای اجرایی و ارزیابی سیاست‌های موجود فراهم کند.
همچنین بر استفاده از ظرفیت‌های جدید فناوری، به‌ویژه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال، در توسعه صنایع فرهنگی و ضرورت تدوین سیاست‌های متناسب با تحولات فناوری تأکید شد.
نشست تخصصی اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق در نهایت بر یک ضرورت مشترک تأکید داشت: توسعه این حوزه نیازمند یک نگاه ملی، بلندمدت و مبتنی بر داده است.
برآیند دیدگاه‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق دیگر نمی‌تواند صرفاً به‌عنوان یکی از حوزه‌های فرعی سیاست فرهنگی مورد توجه قرار گیرد، بلکه باید به‌عنوان یکی از بخش‌های مؤثر در اقتصاد، اشتغال، نوآوری، دیپلماسی فرهنگی و توسعه کشور در سطح سیاست‌گذاری کلان دیده شود.
بدون دیدگاه