نشست مشترک رئیس، معاونان و جمعی از فعالان پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی با حجت الاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی امروز یکشنبه ۲۷ اردیبهشتماه۱۴۰۵ در محل شورا برگزار شد؛ نشستی که در آن ظرفیتها، چالشها و موانع پیشروی شرکتهای فعال در حوزه صنایع خلاق و فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش روابط عمومی پارک ملی علوم و فناوری های نرم و صنایع فرهنگی، حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه در جلسهای تخصصی با حضور فعالان و نخبگان حوزه فناوریهای نرم و خلاق فرهنگی که به مناسبت سالروز شهادت امام جواد (ع) و با برنامهریزی دکتر ایمانی برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست، گفت: این جلسه پس از دو بار بازدید از نمایشگاه مرتبط و شنیدن دغدغههای عزیزان شکل گرفت و خوشبختانه جمع حاضر، جمعی فرهیخته، مجرب و راهحلمحور است.
استاد خسروپناه با اشاره به اهمیت شنیدن صدای مستقیم تولیدکنندگان محتوا در حوزههایی مانند انیمیشن، فیلم، بازیهای رایانهای، سلامت و گردشگری، اظهار داشت: معمولاً گفته میشود که این عزیزان دسترسی مستقیم به مسئولان ندارند؛ بنابراین باید این حجاب برداشته شود تا بتوانند بدون ملاحظه ظواهر و همانگونه که هستند، دغدغهها و راهحلهای خود را مطرح کنند.
وی افزود: وقتی هر یک از این فعالان، پروژهای تولیدی را کلید میزنند و تعدادی از جوانان را جذب میکنند، در واقع هم از خروج نخبگان جلوگیری میکنند، هم ثروتآفرینی دارند و هم مشکل اقتصادی چندین خانواده را حل مینمایند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان دو نکته کلی راهبردی برای توسعه این حوزه، گفت: گاهی انتظار داریم برای عزیزان فعال در حوزه فناوریهای نرم، یک مدل حکمرانی «کمیتهامدادی» طراحی کنیم که دولت گهگاهی کمک مالی کند. اما مدل مطلوب و پایدار، مدل «کشف فناوریهای درآمدزا» است؛ فناوریهایی که رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) را محقق میکنند، درآمد صنایع را افزایش میدهند و با رفع موانع، به بخش خصوصی اطمینان میدهند که در آن حوزه سرمایهگذاری کند و به بازدهی برسد.
استاد خسروپناه با اشاره به گستردگی روزافزون فناوریهای نوین در جهان تصریح کرد: امروزه دامنه فناوریهای نرم و خلاق، بسیار گستردهتر از فناوریهای سنتی است و نیازمند نهاد یا کارگروهی هستیم که بهصورت مستمر و پویا، این فناوریهای نوظهور را رصد و کشف کند.
طراحی ساختارهای حکمرانی تسهیلگر
وی ادامه داد: نکته دوم، تعیین شیوه حکمرانی و بهویژه طراحی ساختارهای تسهیلگر است. ممکن است ما فناوری را بهخوبی بشناسیم، اما بهدلیل نقص در ساختار اجرایی یا حکمرانی، نتوانیم آن را عملیاتی کنیم. بهعنوان مثال، در پروژههایی مانند «شهر هوشمند و خلاق»، گاهی در میانه راه با موانع ساختاری مواجه میشویم. بنابراین، صرفِ همت و اراده یک دستگاه (مانند وزارت ارشاد) کافی نیست؛ بلکه باید موانع ساختاری و حکمرانی را شناسایی و برطرف کنیم.
استاد خسروپناه با تأکید بر تداوم اینگونه نشستهای کارشناسی، خواستار برگزاری جلسات تخصصیتر با حضور مستقیمتر فعالانی شد که در خط مقدم تولید و صنعت در حوزههایی مانند مدیریت سلامت، گردشگری، سینما و بازیهای رایانهای فعالیت میکنند تا راهحلهای عملیاتی آنان از نزدیک شنیده شود.
استاد خسروپناه با تأکید بر جایگاه راهبردی «شهر خلاق» در اکوسیستم فناوریهای نرم گفت: به اعتقاد من، «امالفن» فناوریهای نوین، شهر خلاق است. اگر این طرح که در دوره مسئولیت ما در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد، به مرحله اجرا برسد، بستر مناسبی برای شکلگیری و رشد فناوریهای درآمدزا فراهم خواهد شد و میتواند درآمدهای غیرنفتی قابلتوجهی برای کشور ایجاد کند.
وی با اشاره به مستندات قانونی موجود افزود: اکنون مصوبه شورا، طرح تدوینشده توسط کارشناسان، گزارشهای کارشناسی متعدد، سند ملی توسعه فناوریهای فرهنگی و نرم، و قانون ایجاد شهر خلاق همگی موجود است. حتی نقشه راه مؤسسه فرهنگی مرتبط نیز تهیه شده است. بنابراین، مشکل ما نه در سیاستگذاری و نه در کمبود قانون، بلکه در مرحله اجراست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح مراحل پنجگانه حکمرانی شامل «سیاستگذاری، تنظیمگری، راهبری، گفتمانسازی و اجرا/نظارت» تصریح کرد: در مورد شهر خلاق، مراحل سیاستگذاری و تنظیمگری (قانون و ساختار) انجام شده، اما در مرحله «گفتمانسازی» دچار خلأ هستیم. بسیاری از مسئولان هنوز درک درستی از این ندارند که شهر خلاق چه درآمدهای حلال و زلالی میتواند ایجاد کند و چقدر ظرفیت اشتغالزایی دارد.
استاد خسروپناه با بیان اینکه اجرای شهر خلاق نیازمند تسهیلگری است نه تزریق مستقیم بودجه دولتی، گفت: برای اجرای این طرح، نیاز نیست دولت پول مستقیم بدهد؛ بلکه کافی است یک یا دو استان یا مناطق آزاد، بخشی از زمینها را در اختیار این صنایع قرار دهند تا بخش خصوصی با سرمایه خود، آنجا را آباد کند و فناوریهای نوین را راه بیندازد.
تشکیل کارگروه ویژه با حضور وزیر ارشاد و فعالان مناطق آزاد
وی با اعلام آمادگی مناطق آزاد تجاری-صنعتی مانند چابهار، قشم و کیش برای میزبانی از پروژه شهر خلاق، پیشنهاد داد: پیشنهاد میکنم هرچه سریعتر جلسهای با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزیر گردشگری و فعالان این حوزه برگزار کنیم. من شخصاً در این جلسه حضور خواهم داشت تا با توجیه و قانعسازی مسئولان، فردی با اختیارات تام برای پیشبرد این طرح تعیین شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به دومین نکته انضمامی یعنی «صنعت گردشگری» پرداخت و گفت: متأسفانه در ذهنیت برخی، گردشگری با مفاهیمی نادرست مانند تجملگرایی یا بیبندوباری گره خورده است، در حالی که «فرهنگ گردشگری» ریشه در آموزههای قرآنی دارد و قرآن کریم به سفر و تدبر در آفاق توصیه کرده است.
استاد خسروپناه با اشاره به اقدامات انجامشده در سه سال و چهار ماه گذشته در شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تدوین اسناد بالادستی افزود: خوشبختانه با همت همکاران، سند ملی میراث فرهنگی و سند موزهداری تصویب و ابلاغ شد، اما «سند ملی گردشگری» هنوز نهایی نشده است.
وی با تأکید بر ظرفیتهای اقتصادی گردشگری سلامت خاطرنشان کرد: اگر گردشگری سلامت به شکل قانونی و نظاممند در کشور جا بیفتد، درآمدی به مراتب بیشتر از نفت برای کشور ایجاد خواهد کرد؛ اما متأسفانه گاهی مجوزهای لازم با کارشناسیهای سلیقهای یا بروکراسیهای زائد مواجه میشود.
استاد خسروپناه تأکید کرد: ما نیازمند اسناد بالادستی مستند و معتبر هستیم تا برخوردها سلیقهای نباشد و همه دستگاهها با استناد به سند واحد، هماهنگ و هدفمند حرکت کنند.
موانع سلیقهای و ضرورت گفتمانسازی برای رفع موانع تولید
استاد خسروپناه با اشاره به چالشهای اجرایی در حوزه تسهیلگری گفت: علت برخی توقفها این است که برخی میخواهند اموری در اختیارشان باشد تا به میل خود آن را بچرخانند؛ در حالی که سند تسهیلگری دقیقاً برای باز کردن راهها و رفع موانع سلیقهای تدوین شده است.
وی با بیان نمونهای عینی از ظرفیتهای مغفولمانده در مناطق مرزی اظهار داشت: بهعنوان مثال، استان کردستان ایران مهد فرهنگ، تمدن و صنایع دستی ارزشمندی مانند گلیم، گیوه، سازهای موسیقی و محصولات چوبی است. جالب اینجاست که در کردستان عراق بسیاری از این صنایع دیده نمیشود، در حالی که ما در کردستان ایران با همان زبان و فرهنگ، این ظرفیتها را داریم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با طرح موضوع تولید و صادرات بازیهای فکری مانند نرد و شطرنج در کردستان گفت: تخته نرد و شطرنج از صنایع دستی اصیل کردستان است که بر پایه حکمت ایرانی-خسروانی طراحی شدهاند. سالها به دلیل برداشتهای فقهی متفاوت، صادرات نرد با محدودیت مواجه بود، در حالی که امروز این بازیها کاملاً از حالت قمار خارج شده و به عنوان ورزشهای فکری و ابزار فرهنگی شناخته میشوند.
استاد خسروپناه با اشاره به فتوای امام خمینی (ره) مبنی بر جواز شطرنج در صورت خروج از حالت قمار، افزود: اگر با نگاهی کارشناسی و مستند، موانع فقهی-حقوقی صادرات این محصولات برداشته شود، چه درآمد حلال و ارزشمندی برای مردم زحمتکش کردستان ایجاد میشود. امروز قیمت یک تخته نرد دستساز مرغوب به صدها میلیون تومان میرسد؛ این یعنی ثروتآفرینی از طریق فرهنگ و هنر.
حکمرانی به مثابه «فرآیند حل مسئله»، نه «غُر زدن و نقد کردن»
استاد خسروپناه با انتقاد از تعاریف انتزاعی و وارداتی از حکمرانی گفت: غربیها حدود ۲۰۰ تعریف برای «گاورنس» (Governance) ارائه دادهاند؛ من هیچکدام را قبول ندارم. تعریف من از حکمرانی فناوری این است: فرآیندی برای حل مسئله. ما نباید دور هم بنشینیم و فقط نقد کنیم؛ باید مسئله را روی کاغذ بیاوریم و بگوییم راه حل آن چیست.
وی با اشاره به تجربه موفق ساماندهی صنعت اسباببازی در کشور تصریح کرد: امروز با تصمیمات اتخاذ شده واردات و قاچاق در حوزه اسباب بازی به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده و سهم تولید داخل به میزان زیادی افزایش یافته است و این یعنی درآمد فوقالعاده، گردش مالی عجیب و اشتغالزایی برای جوانان.
استاد خسروپناه با بازگشت به موضوع گردشگری هشدار داد: در حوزه گردشگری، ما هنوز با خلاء سند بالادستی مواجهیم. اگر این سند تصویب و ابلاغ شود، بسیاری از برخوردهای سلیقهای و موانع اجرایی برطرف خواهد شد. گردشگری سلامت، گردشگری فرهنگی، گردشگری روستایی و… هر کدام ظرفیتهای عظیمی دارند که نیازمند بستر قانونی و حکمرانی تسهیلگر هستند.
وی خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم با همان منطق حل مسئله، موانع گردشگری را شناسایی و رفع کنیم، درآمدهای غیرنفتی کشور متحول خواهد شد. شرط این تحول، عبور از غُر زدن و رسیدن به اقدام عملی، مستند و هماهنگ بیندستگاهی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر روحیه جهادی و حل مسئله گفت: ما امروز بیش از هر چیز نیازمند عزم جمعی، شجاعت در تصمیمگیری و پرهیز از کارهای سلیقهای هستیم. اگر با همین روحیه پیش برویم، قطعاً میتوانیم ایران اسلامی را به قطب فناوریهای نرم و صنایع خلاق فرهنگی در منطقه تبدیل کنیم.
استاد خسروپناه در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت پیگیری تصویب اسناد بالادستی در حوزههای مختلف گفت: اگر بتوانیم سند گردشگری را مانند سند صنایع دستی و اسباببازی، در زمره اولویتهای «اوجب واجبات» قرار دهیم و با همت آقایان دارابی، صالحامیری و پیش از آن ضرغامی، این سند را نهایی کنیم، بسیاری از موانع سلیقهای و اجرایی در این حوزه برطرف خواهد شد.
دیپلماسی فرهنگی و علمی؛ حلقه مفقوده تعاملات بینالمللی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به دغدغههای مطرحشده درباره «دیپلماسی گردشگری»، این موضوع را در دایرهای وسیعتر تحت عنوان «دیپلماسی فرهنگی و علمی» تبیین کرد و با یاد و خاطره شهید سیدمحمدخرازی، دیپلمات برجسته و فقید کشورمان، گفت: مشکلی که امروز در حوزه فرهنگ و تعاملات بینالمللی با آن مواجهیم، دقیقاً همان مسئلهای بود که شهید خرازی نیز با آن درگیر بود.
وی با نقل خاطرهای از تعاملات خود با شهید خرازی افزود: استادان دانشگاه ما، بهویژه در مرزهای علمی مانند خوزستان و دانشگاه شهید چمران، وقتی برای مأموریتهای علمی به خارج از کشور سفر میکردند، با موانع متعدد و بازجوییهای سلیقهای در مبادی ورودی و خروجی مواجه میشدند. شهید خرازی با نگرانی به من مراجعه کرد و گفت: “ده سال است که دنبال تصویب یک سازمان بینالمللی علمی هستم تا ورود و خروج استادان دانشگاه توسط یک نهاد تخصصی و با تدبیر علمی مدیریت شود، نه با دخالتهای موازی و سلیقهای.”
وی ادامه داد: ما کار را شروع کردیم؛ بسیار سخت بود با پیگیری مستمر، همه مراحل را طی کردیم و حتی آقای رئیسی (شهید والامقام) را قانع کردیم که سند را امضا کنند. ایشان در شرف امضا بودند که به شهادت رسیدند. با روی کار آمدن دولت جدید، مجبور شدیم فرآیند را از نو طی کنیم.
استاد خسروپناه با اشاره به تأخیرهای اداری در دولت سیزدهم و چهاردهم خاطرنشان کرد: بهطور مثال، این پرونده نزدیک به ۵ تا ۶ ماه در دفتر ریاستجمهوری شهید رئیسی و حدود ۶ تا ۷ ماه در دفتر دکتر پزشکیان معطل ماند. اما من پیگیری را رها نکردم. در یکی از جلسات هفتگی با دکتر پزشکیان، پس از پایان جلسه رسمی، موضوع را با ایشان در میان گذاشتم و گفتم: “آقای دکتر، این سازمان حاصل زحمت و دغدغه دانشمندی مانند شهید خرازی است؛ ضرورت آن را شما بهتر از هر کسی درک میکنید.” الحمدلله ایشان با درایت و مساعدت، سند را امضا و ابلاغ کردند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اعلام خبر تشکیل این سازمان در معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری گفت: اکنون با این ساختار، مشکل دیپلماسی علمی کشور تا حد زیادی حل شده است. اما پیشنهاد من برای حوزه فرهنگ این است: اگر آقای دکتر افشین (رئیس سازمان) موافقت کنند، میتوانیم مأموریت این «سازمان بینالمللی علمی» را گسترش دهیم و آن را به «سازمان علمی-فرهنگی» تبدیل کنیم.
وی توضیح داد: با این تغییر، تمام فعالیتهای بینالمللی هنرمندان، فعالان صنایع خلاق و متخصصان فرهنگی که قصد سفر، مشارکت در رویدادهای جهانی یا انعقاد قرارداد دارند، تحت مدیریت و تسهیلگری این سازمان قرار میگیرد تا دیگر نهادهای موازی با دخالتهای سلیقهای، مانع فعالیتهای آنان نشوند.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در پایان این نشست تخصصی با جمعبندی مباحث مطرحشده گفت: حکمرانی مطلوب یعنی شناسایی مسئله، تشخیص گرههای کور و یافتن راهحلهای عملی برای باز کردن آنها. گاهی برای حل یک مشکل، نیاز به قانون جدید نیست؛ فقط یک پیگیری، یک گفتوگوی مؤثر یا یک گفتمانسازی هوشمندانه کافی است. گاهی نیز باید نقص ساختاری را برطرف کرد یا سیاست و قانون جدیدی خلق نمود.
بدون دیدگاه