جهان برای فرهنگ جایگاه تازهای تعریف کرده است؛ جایگاهی فراتر از میراث، هنر و هویت. سازمان ملل متحد با اعلام یک دهه جهانی جدید، قرار است فرهنگ را بیش از گذشته در مسیر توسعه پایدار، اقتصاد، نوآوری و ساختن جوامعی فراگیر و تابآور قرار دهد.
به گزارش روابط عمومی پارک ملی علوم وفناوری های نرم وصنایع فرهنگی، تصور کنید در سالهای پیش رو، وقتی درباره توسعه پایدار صحبت میکنیم، فرهنگ دیگر یک موضوع حاشیهای در کنار اقتصاد، محیطزیست و مسائل اجتماعی نباشد؛ بلکه یکی از اجزای اصلی این معادله باشد. این همان مسیری است که سازمان ملل متحد اکنون با یک تصمیم مهم در حال ترسیم آن است.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در چهارم سپتامبر ۲۰۲۶، سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۶ را بهعنوان «دهه بینالمللی فرهنگ برای توسعه پایدار» اعلام کرد؛ تصمیمی که قرار است یک چارچوب جهانی ۱۰ ساله برای استفاده از ظرفیت فرهنگ در ایجاد جوامعی فراگیرتر، تابآورتر و پایدارتر فراهم کند.
این قطعنامه با ابتکار ویتنام و حمایت گروهی از کشورهای عضو از مناطق مختلف جهان و «گروه دوستان فرهنگ» مطرح شد. ۱۰۳ کشور از قطعنامه حمایت کردند و در رأیگیری نهایی، ۱۷۴ کشور رأی موافق، یک کشور رأی مخالف و هیچ کشوری رأی ممتنع داد.
اما اهمیت این تصمیم فقط در نامگذاری یک دهه جدید خلاصه نمیشود. پرسش اصلی این است که در این ده سال، فرهنگ قرار است چه نقشی در آینده جهان ایفا کند؟
فرهنگ؛ از حاشیه توسعه به متن آن
یونسکو که مسئولیت هدایت اجرای این دهه را بر عهده گرفته، قرار است با همکاری کشورهای عضو سازمان ملل و سایر ذینفعان، یک برنامه اقدام تدوین کند؛ برنامهای که هدف آن تبدیل این تصمیم جهانی به اولویتها و اقدامات عملی است.
در این مسیر، دولتها، سازمانهای بینالمللی و منطقهای، جامعه مدنی، متخصصان و فعالان فرهنگی، جوامع محلی و نهادهای توسعه و تأمین مالی، مخاطبان و شرکای اصلی این برنامه خواهند بود.
این رویکرد بر یک واقعیت مهم استوار است: فرهنگ فقط به موزهها، بناهای تاریخی، کتابها یا آثار هنری محدود نمیشود. صنایع فرهنگی و خلاق نیز بخشی از این منظومه هستند؛ حوزهای که در سالهای اخیر بیش از گذشته با اقتصاد، فناوری، نوآوری و اشتغال پیوند خورده است.
بر اساس دادههای یونسکو، صنایع فرهنگی و خلاق در مجموع ۳.۳۹ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را ایجاد میکنند و بهطور میانگین ۳.۵۵ درصد از مشاغل را به خود اختصاص میدهند.
این اعداد نشان میدهد که خلاقیت صرفاً یک مفهوم فرهنگی نیست؛ بلکه میتواند یک ظرفیت اقتصادی نیز باشد؛ ظرفیتی برای نوآوری، ایجاد کسبوکار، تنوعبخشی به اقتصاد و خلق فرصتهای شغلی.
اقتصاد خلاق در مسیر توسعه پایدار
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم فرهنگ میتواند با طیف گستردهای از اهداف توسعه پایدار ارتباط پیدا کند؛ از آموزش فراگیر و گردشگری پایدار گرفته تا اقدام اقلیمی، برابری جنسیتی، توانمندسازی جوانان، انسجام اجتماعی و صلح.
این نگاه البته یکشبه شکل نگرفته است.در پیمان آینده سازمان ملل در سال ۲۰۲۴، کشورهای عضو فرهنگ را یکی از مؤلفههای مهم توسعه پایدار دانستند و بر ضرورت وارد کردن آن به سیاستها و راهبردهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی تأکید کردند.
یک سال بعد، در تعهد سویل که در چهارمین کنفرانس بینالمللی تأمین مالی برای توسعه در سال ۲۰۲۵ تصویب شد، نقش فرهنگ و اقتصاد خلاق در توسعه پایدار به رسمیت شناخته شد و بر تأمین مالی مناسب برای فرهنگ و سرمایهگذاری در زیرساختهای فرهنگی تأکید شد.
در MONDIACULT 2025 نیز بیش از ۱۰۰ وزیر فرهنگ بر ضرورت قرار گرفتن فرهنگ بهعنوان یک هدف مستقل در چارچوب توسعه جهانی آینده تأکید کردند.
یک فرصت تازه برای صنایع فرهنگی و خلاق
اکنون دهه جدید میتواند این روند را وارد مرحلهای عملیتر کند.دهه بینالمللی فرهنگ برای توسعه پایدار از سال ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۶ ادامه خواهد داشت؛ یعنی چهار سال پایانی دستورکار ۲۰۳۰ و سالهای ابتدایی چارچوب توسعه جهانی پس از آن را دربرمیگیرد.
از نگاه یونسکو، این دهه میتواند پلی میان تعهدات امروز و اولویتهای توسعه جهانی در آینده باشد؛ پلی که قرار است جایگاه فرهنگ را در سیاستگذاری، همکاریهای بینالمللی، تأمین مالی و نظامهای ارزیابی و پایش توسعه پررنگتر کند.
در چنین چارچوبی، صنایع فرهنگی و خلاق نیز میتوانند بیش از گذشته بهعنوان بخشی از راهحلهای توسعه دیده شوند؛ حوزهای که در نقطه اتصال فرهنگ، خلاقیت، فناوری و اقتصاد قرار گرفته است.
تصمیم اخیر سازمان ملل در واقع یک پیام روشن دارد: توسعه پایدار فقط با زیرساخت، سرمایه و فناوری ساخته نمیشود. بخشی از ظرفیت آینده جوامع در فرهنگ، خلاقیت و توانایی انسانها برای خلق ایدههای تازه نهفته است و از سال ۲۰۲۷، جهان قرار است این ایده را در قالب یک دهه بینالمللی، جدیتر و نظاممندتر دنبال کند.
بدون دیدگاه